Jan Hendrik Verstegen

Ademloze ruimtelijkheid
Heino/Wijhe, zondag 09 september 2012 zondag 17 maart 2013
Expositie

Expositie

Expositie

Expositie
Jan Hendrik Verstegen, Le Monde (detail)
Jan Hendrik Verstegen, Tyrannie der stalen helmen (detail)
Jan Hendrik Verstegen, Breekpunt II (detail)

Jan Hendrik Verstegen - ademloze ruimtelijkheid

Vanaf 9 september 2012 is in Kasteel het Nijenhuis bij Heino de tentoonstelling ‘Jan Hendrik Verstegen – Ademloze ruimtelijkheid’ te zien. Met meer dan honderd schilderijen en tekeningen wordt voor het eerst een overzicht gepresenteerd van het intrigerende oeuvre van de ten onrechte nog vrijwel onbekende schilder Jan Hendrik Verstegen (1922-1993).

Het oeuvre van Jan Hendrik Verstegen is geworteld in de realistische schilderkunst die in de jaren dertig en veertig van de 20e eeuw in heel Europa de toon aangaf. In Nederland waren het magisch realisten als Carel Willink en Pyke Koch en surrealisten als Joop Moesman en Melle die met hun schilderijen uiting gaven aan het destijds alom heersende gevoel van vervreemding en dreiging. Verstegen, die een generatie jonger was dan de genoemde schilders, kende dat gevoel uit eigen ervaring maar kon dit pas na de Tweede Wereldoorlog in zijn kunst verwerken. Zijn bekendste schilderij is Tyrannie der stalen helmen uit 1947, dat zich tegenwoordig in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen bevindt. Op het schilderij heeft de kunstenaar zichzelf en een vriend afgebeeld tegen het decor van marcherende nazi’s tussen de puinhopen van Rotterdam na het bombardement van 14 mei 1940. Het doek verbeeldt het verzet van de intelligentsia tegen de bezetter.

In Kasteel het Nijenhuis is Tyrannie der stalen helmen vanaf 9 september te zien als onderdeel van de tentoonstelling ‘Jan Hendrik Verstegen – Ademloze ruimtelijkheid’. Voor het eerst wordt daarmee een overzicht gegeven van het virtuoze schilderwerk van Verstegen. Hoewel Verstegen een realistische schilderstijl hanteerde, ging het hem niet om de werkelijkheid zelf. In een brief schrijft hij: “Ik probeer de realiteit te hanteren als niet meer dan een verwijzing: veel informatie, veel invulbare leegte. Daar raken realisme en abstractie elkaar. Als zinnig realist probeer je niet de illusie van de zichtbare werkelijkheid op te roepen, je schept een herkenbaar kader voor de ideeënwereld van de beschouwer.” Verstegen illustreert het met een stelregel uit de reclamewereld: “You don’t sell the steak, you sell the sizzle.” In de publicatie die bij de tentoonstellng verschijnt, zegt schrijfster Nelleke Noordervliet in dit verband: “zijn kunst is niet een zelfpresentatie, maar een geestverruimend middel.”

Het geschilderde universum van Verstegen is een wereld, waarin het fantastische en onmogelijke op een realistische manier worden gepresenteerd. Soms zet hij de kijker à la Magritte op het verkeerde been, zoals op een schilderij van een duif tegen de achtergrond van wat op het eerste gezicht een nagenoeg onbewolkte blauwe lucht lijkt. In het blauw zit echter een sleutelgat met een sleutel, die de illusie van een peilloze diepte in één keer teniet doet. In een ander schilderij ligt een naakte vrouw achterover in de zee, waarbij het perspectief zodanig is gekozen dat zij met enige fantasie ook gezien kan worden als een eiland in de schuimende golven. Een rookpluim aan de horizon en een rotspunt die naast de vrouw boven het water uitsteekt, dragen nadrukkelijk bij aan de mysterieuze sfeer van de voorstelling en zetten de kijker onherroepelijk aan tot interpretatie.

De naoorlogse vernieuwingen in de beeldende kunst liet Jan Hendrik Verstegen bewust aan zich voorbijgaan. Zijn artistieke ijkpunt bleven de jaren dertig en veertig, de periode waarin hij als mens en als kunstenaar werd gevormd. Hoewel de expliciete dreiging gaandeweg uit zijn oeuvre verdween, zit in alle schilderijen een onderhuidse spanning en een zekere raadselachtigheid, die na elke onderzoekende blik van de beschouwer niet kleiner maar eerder groter wordt.

Bij de tentoonstelling is een rijk geillustreerde publicatie verschenen met essays van auteur Nelleke Noordervliet en filosoof Peter Wesly.  Deze is onder meer verkrijgbaar via de website van Verstegen&Stigter Culturele projecten, klik hier.


Huidige Exposities

Geweest >>

Disclaimer 2014