Museum De Fundatie

De Collectie
De collectie van ruim 7.000 objecten is opgebouwd uit een aantal - overwegend particuliere - verzamelingen. De basis voor de collectie werd gelegd door de kunstkenner Dirk Hannema (1895-1984), oprichter van de Stichting Hannema-de Stuers Fundatie, waaruit Museum de Fundatie is voortgekomen. Zijn collectie versmolt in de loop van de tijd met andere verzamelingen, zoals die van het echtpaar De Graaff-Bachiene, kunstenaar Paul Citroen, acteur Henk van Ulsen en longarts Willem Hogervorst. De internationale collectie van Museum de Fundatie omvat oude kunst, moderne en hedendaagse kunst, kunstnijverheid (glas, keramiek en meubels, met name uit de 17e, 19e en eerste helft van de 20e eeuw), niet-westerse kunst en een kleine collectie etnografica.

Dirk Hannema
Dirk Hannema werd in 1921 op 26-jarige leeftijd benoemd tot directeur van Museum Boymans in Rotterdam. Dit museum groeide na de nieuwbouw in 1935 onder leiding van Hannema uit tot een museum van formaat. Na een omstreden periode tijdens de oorlog en de aankoop van ‘De Emmaüsgangers’ van ‘Vermeer’, een doek dat na de oorlog een ‘Han van Meegeren’ bleek te zijn, kon hij niet meer terug als directeur naar Boymans. Hij richtte zich vervolgens volledig op zijn eigen verzameling, die hij al sinds zijn jeugd had opgebouwd.
In 1958 bracht Dirk Hannema zijn kunstcollectie naar kasteel Het Nijenhuis, waar hij ook ging wonen. De provincie Overijssel, eigenaar van het kasteel en subsidiegever, zorgde voor een grondige restauratie van Het Nijenhuis.
In 1964 deed Hannema afstand van zijn collectie en schonk hij alles aan de stichting Hannema-de Stuers Fundatie. In 1984 overleed Dirk Hannema.

De Vermeers van Hannema
In 1937 werd door Museum Boymans, waar Hannema op dat moment directeur was, het schilderij 'De Emmaüsgangers' gekocht voor het in die tijd enorme bedrag van 1.6 miljoen gulden. In 1948 bleek het werk niet door Johannes Vermeer geschilderd te zijn, zoals Hannema en ook vele andere experts meenden, maar een vervalsing door Han van Meegeren (1889-1947). Hannema was nauwelijks geïnteresseerd in de bewijsvoering en bleef tot zijn dood hardnekkig geloven in de authenticiteit van het schilderij. Het werd zelfs zo’n obsessie dat hij steeds meer werken ging toeschrijven aan Vermeer, ook al omdat hij meende dat het oeuvre van Vermeer omvangrijker zou moeten zijn dan de amper 40 werken die bekend zijn. In Het Nijenhuis hangen zeven schilderijen waarvan Hannema zeker meende te weten dat het Vermeers waren. Het gaat hierbij niet om vervalsingen zoals ‘De Emmaüsgangers’, maar om authentieke schilderijen uit de 17e en 18e eeuw, zoals de 'De goede en de slechte moordenaar opgebracht naar Golgotha' en 'Familieportret met glazen bol'. Nader onderzoek moet uitwijzen van wie deze werken wel zijn.

Collectie Provincie Overijssel
Museum de Fundatie beheert sinds 1993 de collectie moderne en hedendaagse kunst van de provincie Overijssel. Belangrijk onderdeel daarvan is de ‘collectie Citroen’, bijeengebracht door kunstenaar en verzamelaar Paul Citroen (1896-1983). De provincie kocht tussen 1975 en 1987 belangrijke delen van Citroens collectie aan.
In de collectie van Paul Citroen, die de periode 1900-1965 omvat, bevinden zich werken van onder anderen Jacoba van Heemskerck, Charley Toorop, Herman Kruyder, Jan Sluyters, Carel Willink, Piet Ouborg, vroege werken van Appel, Jorn en Corneille, en uiteraard werk van Citroen zelf.
Het structurele aankoopbeleid van de provincie was er in de jaren tachtig op gericht om de leemten in de collectie Citroen aan te vullen en aandacht te besteden aan de ontwikkelingen in de (Nederlandse) beeldende kunst na 1965. In deze periode werden werken aangekocht van onder meer Armando, Guido Lippens, Thomas Rajlich, Hans Ebeling Koning, Jaap van den Ende, Nick Banks, Joep van Lieshout en Henk Visch. Vanaf 1993 vonden de aankopen plaats onder verantwoordelijkheid van de Hannema–de Stuers Fundatie.